Năm 2026 đánh dấu một giai đoạn quan trọng trong lộ trình quản lý phát thải và phát triển thị trường các-bon tại Việt Nam. Nhiều doanh nghiệp không chỉ phải thu thập dữ liệu kiểm kê mà còn phải triển khai kế hoạch giảm nhẹ phát thải, quản lý hạn ngạch và chuẩn bị cho các kỳ báo cáo tiếp theo. Tuy nhiên, nghĩa vụ báo cáo phát thải khí nhà kính bắt buộc 2026 không được áp dụng giống nhau đối với mọi doanh nghiệp. Trách nhiệm cụ thể phụ thuộc vào lĩnh vực hoạt động, quy mô tiêu thụ năng lượng, lượng phát thải, việc doanh nghiệp có tên trong danh mục bắt buộc và có được phân bổ hạn ngạch hay không.
Bài viết tham khảo dưới đây phân tích những quy định doanh nghiệp trong nước, doanh nghiệp FDI, nhà đầu tư và bộ phận pháp chế cần lưu ý.
Doanh nghiệp nào phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính?
Cơ sở thuộc danh mục do Thủ tướng Chính phủ ban hành
Quyết định 13/2024/QĐ-TTg ban hành danh mục cập nhật các lĩnh vực và cơ sở phát thải khí nhà kính phải thực hiện kiểm kê. Quyết định có hiệu lực từ ngày 01/10/2024 và hiện là căn cứ trực tiếp để doanh nghiệp kiểm tra tên cơ sở của mình.
Danh mục cập nhật có 2.166 cơ sở, bao gồm:
- 1.805 cơ sở thuộc ngành công thương.
- 75 cơ sở thuộc ngành giao thông vận tải.
- 229 cơ sở thuộc ngành xây dựng.
- 57 cơ sở thuộc lĩnh vực tài nguyên và môi trường.
Doanh nghiệp cần lưu ý rằng pháp luật sử dụng khái niệm “cơ sở phát thải khí nhà kính”, không chỉ căn cứ vào pháp nhân doanh nghiệp. Một công ty có nhiều nhà máy, tòa nhà hoặc địa điểm sản xuất cần rà soát riêng từng cơ sở.
Cơ sở đáp ứng ngưỡng phát thải hoặc tiêu thụ năng lượng
Theo tiêu chí xây dựng danh mục, cơ sở có mức phát thải khí nhà kính hằng năm từ 3.000 tấn CO₂ tương đương trở lên thuộc diện phải xem xét kiểm kê.
Ngoài ngưỡng phát thải trên, các trường hợp sau cũng thuộc diện rà soát:
- Nhà máy nhiệt điện hoặc cơ sở sản xuất công nghiệp tiêu thụ từ 1.000 tấn dầu tương đương, viết tắt là TOE, mỗi năm.
- Doanh nghiệp kinh doanh vận tải hàng hóa có tổng mức tiêu thụ nhiên liệu từ 1.000 TOE mỗi năm.
- Tòa nhà thương mại có tổng mức tiêu thụ năng lượng từ 1.000 TOE mỗi năm.
- Cơ sở xử lý chất thải rắn có công suất hoạt động từ 65.000 tấn mỗi năm.
Doanh nghiệp chưa có tên trong danh mục cũng không nên mặc nhiên kết luận rằng mình không có nghĩa vụ. Danh mục được cập nhật định kỳ dựa trên dữ liệu về phát thải, tiêu thụ năng lượng và hoạt động sản xuất của cơ sở.
Báo cáo phát thải khí nhà kính bắt buộc 2026 có thời hạn nào?
Đây là nội dung dễ gây nhầm lẫn nhất. Không tồn tại một thời hạn chung trong năm 2026 áp dụng cho tất cả cơ sở phát thải khí nhà kính.
Đối với các cơ sở thuộc chu kỳ kiểm kê thông thường
Các cơ sở thuộc danh mục phải tổ chức kiểm kê và xây dựng báo cáo kiểm kê khí nhà kính cấp cơ sở định kỳ hai năm một lần, áp dụng cho năm 2024 trở đi. Báo cáo được lập theo Mẫu số 06 Phụ lục II của Nghị định 06/2022/NĐ-CP, đã được sửa đổi, bổ sung, và gửi Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trước ngày 31/3 của năm nộp báo cáo. Nghị định 119/2025/NĐ-CP cũng xác định báo cáo định kỳ hai năm gồm kết quả của hai năm liền kề năm nộp báo cáo.
Về thực tiễn tuân thủ, dữ liệu phát sinh trong năm 2025 và năm 2026 cần được doanh nghiệp chuẩn hóa để phục vụ kỳ báo cáo năm 2027. Doanh nghiệp không nên chờ đến đầu năm 2027 mới bắt đầu tổng hợp hóa đơn nhiên liệu, điện năng, sản lượng và dữ liệu vận hành.
Đối với nhà máy nhiệt điện, cơ sở sản xuất sắt thép và xi măng
Nghị định 119/2025/NĐ-CP thiết lập cơ chế riêng đối với:
- Nhà máy nhiệt điện.
- Cơ sở sản xuất sắt thép.
- Cơ sở sản xuất xi măng.
Các cơ sở này phải thuộc danh mục kiểm kê khí nhà kính do Thủ tướng Chính phủ ban hành và xây dựng báo cáo kiểm kê khí nhà kính cấp cơ sở cho năm 2026 trở đi theo Mẫu số 06. Những cơ sở thuộc nhóm này được loại khỏi chu kỳ báo cáo thông thường tại điểm b khoản 4 Điều 11 Nghị định 06/2022/NĐ-CP sau sửa đổi.
Đây cũng là ba nhóm cơ sở được thí điểm phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính trong giai đoạn 2025–2026. Việc phân bổ được thực hiện trên cơ sở tổng hạn ngạch được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.
Đối với cơ sở được phân bổ hạn ngạch phát thải
Báo cáo kiểm kê của cơ sở được phân bổ hạn ngạch phải được thẩm định bởi tổ chức đáp ứng điều kiện pháp luật về hoạt động xác nhận giá trị sử dụng và kiểm tra xác nhận. Cơ sở được phân bổ hạn ngạch phải gửi báo cáo kiểm kê khí nhà kính đã được thẩm định đến Bộ Nông nghiệp và Môi trường trước ngày 01/12, áp dụng kể từ năm 2027.
Do đó, năm 2026 là năm doanh nghiệp cần:
- Tổ chức hệ thống thu thập dữ liệu có thể kiểm chứng.
- Hoàn thiện phương pháp tính toán theo hướng dẫn chuyên ngành.
- Lưu trữ đầy đủ bằng chứng về nhiên liệu, điện năng và sản lượng.
- Chuẩn bị cho hoạt động thẩm định độc lập.
- Theo dõi lượng hạn ngạch đã được phân bổ và mức phát thải thực tế.
Doanh nghiệp còn phải lập kế hoạch giảm nhẹ phát thải không?
Câu trả lời là có. Các cơ sở thuộc đối tượng quản lý phải xây dựng, phê duyệt kế hoạch giảm nhẹ phát thải khí nhà kính giai đoạn từ năm 2026 đến hết năm 2030. Kế hoạch này phải được gửi đến Bộ Nông nghiệp và Môi trường, bộ quản lý lĩnh vực và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trước ngày 31/12/2025.
Trong năm 2026, doanh nghiệp có trách nhiệm triển khai kế hoạch đã được phê duyệt và điều chỉnh, cập nhật hằng năm khi cần thiết. Đối với cơ sở được phân bổ hạn ngạch, biện pháp giảm nhẹ phải phù hợp với hạn ngạch được phân bổ. Cơ sở chưa được phân bổ hạn ngạch vẫn phải triển khai kế hoạch giảm nhẹ phù hợp với kế hoạch của lĩnh vực.
Từ năm 2027, cơ sở phải lập báo cáo giảm nhẹ phát thải khí nhà kính hằng năm của năm trước kỳ báo cáo và gửi Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trước ngày 31/3. Điều này đồng nghĩa kết quả thực hiện trong năm 2026 sẽ là dữ liệu quan trọng cho báo cáo giảm nhẹ đầu tiên theo lộ trình mới.
Báo cáo kiểm kê khí nhà kính cần có những dữ liệu nào?
Phạm vi và phương pháp kiểm kê phụ thuộc vào lĩnh vực chuyên ngành. Tuy nhiên, doanh nghiệp thường phải chuẩn bị các nhóm dữ liệu sau:
Thông tin về cơ sở
Doanh nghiệp cần xác định rõ tên cơ sở, địa chỉ, ngành nghề, công suất, sản lượng và ranh giới kiểm kê. Ranh giới này phải nhất quán giữa hồ sơ pháp lý, dữ liệu vận hành và báo cáo.
Dữ liệu tiêu thụ nhiên liệu và năng lượng
Dữ liệu có thể bao gồm điện, than, dầu, khí, xăng, nhiên liệu sinh khối và các nguồn năng lượng khác. Doanh nghiệp cần đối chiếu giữa hóa đơn, chứng từ mua hàng, số liệu kho và nhật ký vận hành.
Dữ liệu về quá trình sản xuất
Một số ngành phát sinh khí nhà kính trực tiếp từ phản ứng hóa học hoặc quy trình công nghệ. Dữ liệu sản lượng, nguyên liệu đầu vào, bán thành phẩm và tỷ lệ hao hụt phải được kiểm soát chặt chẽ.
Môi chất lạnh, chất thải và nguồn phát thải khác
Hệ thống điều hòa, làm lạnh công nghiệp, xử lý nước thải và quản lý chất thải có thể tạo ra các nguồn phát thải đáng kể. Doanh nghiệp cần phân công đơn vị chịu trách nhiệm thu thập từng nhóm dữ liệu.
Hệ số phát thải và phương pháp tính
Hệ số phát thải phải được lựa chọn theo quy định và hướng dẫn chuyên ngành đang áp dụng. Ngành công thương hiện có Thông tư 38/2023/TT-BCT, trong khi ngành xây dựng có Thông tư 13/2024/TT-BXD hướng dẫn quy trình và kỹ thuật kiểm kê. Sai hệ số phát thải hoặc sử dụng dữ liệu không đồng nhất có thể làm thay đổi đáng kể tổng lượng phát thải của cơ sở. Đây là một trong những vấn đề thường được xem xét khi rà soát hoặc thẩm định báo cáo.
Quy trình thực hiện báo cáo kiểm kê khí nhà kính
Doanh nghiệp có thể triển khai theo sáu bước cơ bản sau:
Bước 1: Xác định nghĩa vụ pháp lý
Bộ phận pháp chế cần kiểm tra tên cơ sở trong Quyết định 13/2024/QĐ-TTg, đồng thời đối chiếu ngưỡng phát thải, tiêu thụ năng lượng và công suất hoạt động.
Bước 2: Xác định ranh giới và nguồn phát thải
Doanh nghiệp lập danh sách toàn bộ hoạt động, thiết bị và quy trình phát sinh khí nhà kính. Các nguồn phát thải phải được phân loại theo hướng dẫn của lĩnh vực tương ứng.
Bước 3: Thu thập và kiểm tra dữ liệu
Dữ liệu cần có nguồn gốc rõ ràng và có thể truy xuất. Mỗi số liệu nên đi kèm hóa đơn, biên bản, nhật ký vận hành hoặc tài liệu xác nhận của bộ phận phụ trách.
Bước 4: Tính toán lượng phát thải
Lượng phát thải được tính bằng dữ liệu hoạt động kết hợp với hệ số phát thải và các tham số liên quan. Doanh nghiệp cần thiết lập cơ chế kiểm tra chéo để hạn chế sai số.
Bước 5: Kiểm soát chất lượng và lập báo cáo
Báo cáo phải phù hợp với Mẫu số 06 và hướng dẫn kỹ thuật chuyên ngành. Trước khi ký, doanh nghiệp nên rà soát sự thống nhất giữa báo cáo, hồ sơ môi trường và báo cáo năng lượng.
Bước 6: Nộp, lưu trữ và chuẩn bị thẩm định
Hồ sơ phải được gửi đúng cơ quan, đúng thời hạn và lưu trữ cùng toàn bộ tài liệu chứng minh. Cơ sở được phân bổ hạn ngạch cần chủ động lựa chọn đơn vị thẩm định đáp ứng điều kiện pháp luật.
Mức phạt khi không lập hoặc không nộp báo cáo
Điều 45 Nghị định 45/2022/NĐ-CP quy định các mức xử phạt liên quan đến báo cáo khí nhà kính.
Cụ thể:
- Không nộp báo cáo kiểm kê khí nhà kính: Có thể bị phạt cảnh cáo.
- Cung cấp thông tin không đúng hoặc không đầy đủ: Cá nhân bị phạt từ 5 triệu đồng đến 10 triệu đồng.
- Không lập báo cáo kiểm kê khí nhà kính: Cá nhân bị phạt từ 30 triệu đồng đến 50 triệu đồng.
- Không lập báo cáo giảm nhẹ phát thải: Cá nhân bị phạt từ 30 triệu đồng đến 50 triệu đồng.
Mức phạt nêu trên được áp dụng đối với cá nhân. Tổ chức có cùng hành vi vi phạm bị phạt gấp hai lần, nên mức phạt đối với hành vi không lập báo cáo có thể từ 60 triệu đồng đến 100 triệu đồng.
Ngoài tiền phạt, doanh nghiệp còn có thể bị buộc:
- Cung cấp lại thông tin đúng và đầy đủ.
- Lập báo cáo cho những năm đã nộp chậm hoặc nộp thiếu.
- Chịu các chi phí phát sinh trong quá trình khắc phục.
- Hủy kết quả thẩm định không đáp ứng quy định.
Quy định về kiểm kê, giảm nhẹ phát thải và hạn ngạch các-bon đang tác động ngày càng rõ đến quản trị doanh nghiệp, đầu tư, M&A và chuỗi cung ứng.
GV Lawyers có thể phối hợp cùng doanh nghiệp trong việc:
- Rà soát đối tượng và nghĩa vụ báo cáo của từng cơ sở.
- Phân tích trách nhiệm giữa công ty mẹ, công ty con và đơn vị vận hành.
- Kiểm tra kế hoạch giảm nhẹ phát thải giai đoạn 2026–2030.
- Rà soát hợp đồng với đơn vị tư vấn và đơn vị thẩm định.
- Đánh giá rủi ro khí nhà kính trong giao dịch M&A và đầu tư dự án.
- Xây dựng quy trình tuân thủ nội bộ và phân công trách nhiệm.
- Tư vấn xử lý sai sót, chậm nộp hoặc yêu cầu giải trình của cơ quan quản lý.
Với kinh nghiệm cung cấp dịch vụ tư vấn quản trị, tuân thủ và pháp chế thường xuyên cho khách hàng trong nước và quốc tế, GV Lawyers hướng đến các giải pháp pháp lý thực tế, phù hợp với mô hình vận hành của từng doanh nghiệp.
Báo cáo phát thải khí nhà kính bắt buộc 2026 cần được xem xét theo từng nhóm cơ sở và từng lộ trình cụ thể. Đối với phần lớn cơ sở, năm 2026 là năm phải thu thập và kiểm soát dữ liệu phục vụ chu kỳ báo cáo tiếp theo. Đối với nhiệt điện, sắt thép và xi măng, năm 2026 còn gắn với cơ chế kiểm kê riêng và phân bổ hạn ngạch phát thải.
Doanh nghiệp nên tiến hành rà soát sớm, chuẩn hóa dữ liệu và hoàn thiện cơ chế phối hợp nội bộ. Việc chuẩn bị đúng từ đầu không chỉ hạn chế rủi ro xử phạt mà còn giúp doanh nghiệp kiểm soát chi phí các-bon, đáp ứng yêu cầu ESG và nâng cao khả năng tham gia chuỗi cung ứng quốc tế.
