Trong các giao dịch mua bán và sáp nhập doanh nghiệp, nhiều bên thường tập trung vào giá chuyển nhượng, tỷ lệ sở hữu, điều kiện thanh toán, thuế và thủ tục đầu tư. Tuy nhiên, một vấn đề rất quan trọng nhưng dễ bị bỏ sót là thủ tục thông báo tập trung kinh tế tại Cạnh tranh Quốc gia.
Theo pháp luật cạnh tranh Việt Nam, một số giao dịch sáp nhập, hợp nhất, mua lại doanh nghiệp, liên doanh hoặc hình thức tập trung kinh tế khác có thể phải thông báo trước khi thực hiện nếu đạt ngưỡng theo quy định. Nếu doanh nghiệp thực hiện giao dịch mà không thông báo khi thuộc diện phải thông báo, giao dịch có thể đối mặt với rủi ro bị xử lý vi phạm, ảnh hưởng đến tiến độ hoàn tất M&A và kế hoạch hậu giao dịch.Hãy cùng xem qua bài viết tham khảo dưới đây.
Tập trung kinh tế là gì?
Tập trung kinh tế là thuật ngữ trong pháp luật cạnh tranh, thường gắn với các giao dịch làm thay đổi cấu trúc sở hữu, quyền kiểm soát hoặc sức mạnh thị trường của doanh nghiệp. Theo Luật Cạnh tranh 2018, các hình thức tập trung kinh tế bao gồm sáp nhập doanh nghiệp, hợp nhất doanh nghiệp, mua lại doanh nghiệp, liên doanh giữa các doanh nghiệp và các hình thức tập trung kinh tế khác theo quy định pháp luật.
Trong thực tế M&A, tập trung kinh tế có thể xuất hiện trong nhiều cấu trúc khác nhau. Ví dụ, một doanh nghiệp mua lại phần vốn góp để nắm quyền kiểm soát công ty mục tiêu; hai doanh nghiệp hợp nhất thành một pháp nhân mới; một tập đoàn nước ngoài mua lại chuỗi phân phối tại Việt Nam; hoặc các bên thành lập liên doanh để cùng khai thác một thị trường.
Điểm cần lưu ý là không phải mọi giao dịch M&A đều phải thông báo tập trung kinh tế. Nghĩa vụ thông báo chỉ phát sinh khi giao dịch thuộc hình thức tập trung kinh tế và đạt một trong các ngưỡng thông báo theo quy định.
Khi nào doanh nghiệp phải thông báo tập trung kinh tế?
Doanh nghiệp phải nộp hồ sơ thông báo tập trung kinh tế đến Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia trước khi thực hiện tập trung kinh tế nếu giao dịch đạt ngưỡng thông báo theo Luật Cạnh tranh và Nghị định 35/2020/NĐ-CP.
Theo hướng dẫn của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, Nghị định 35/2020/NĐ-CP quy định ngưỡng thông báo dựa trên các tiêu chí gồm tổng tài sản, tổng doanh thu, giá trị giao dịch và thị phần kết hợp của các doanh nghiệp tham gia tập trung kinh tế.
Đối với hầu hết doanh nghiệp không thuộc nhóm tổ chức tín dụng, doanh nghiệp bảo hiểm, công ty chứng khoán, ngưỡng thông báo gồm: tổng tài sản tại Việt Nam từ 3.000 tỷ đồng trở lên; tổng doanh thu tại Việt Nam từ 3.000 tỷ đồng trở lên; giá trị giao dịch từ 1.000 tỷ đồng trở lên; hoặc thị phần kết hợp từ 20% trở lên trên thị trường liên quan. Các nhóm doanh nghiệp bảo hiểm, chứng khoán và tổ chức tín dụng có ngưỡng riêng cao hơn hoặc được xác định theo tỷ lệ trong hệ thống tương ứng.
Vì vậy, trước khi triển khai quy trình mua bán & sáp nhập doanh nghiệp, các bên cần đánh giá sớm xem giao dịch có thuộc diện phải thông báo hay không. Việc đánh giá này không chỉ dựa vào giá trị giao dịch, mà còn phải xem xét doanh thu, tài sản và thị phần trên thị trường liên quan.
Hồ sơ thông báo tập trung kinh tế gồm những gì?
Theo thông tin thủ tục hành chính trên Cổng Dịch vụ công Quốc gia, doanh nghiệp nộp hồ sơ thông báo tập trung kinh tế tại Văn phòng Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia. Hồ sơ có thể bao gồm các tài liệu như báo cáo tài chính của từng doanh nghiệp tham gia tập trung kinh tế trong 02 năm liền kề trước năm thông báo, thông tin về thị phần trong lĩnh vực dự định tập trung kinh tế, phương án khắc phục khả năng gây tác động hạn chế cạnh tranh và báo cáo đánh giá tác động tích cực của việc tập trung kinh tế.
Trên thực tế, một bộ hồ sơ thường cần chuẩn bị các nhóm tài liệu chính sau:
- Thứ nhất, tài liệu pháp lý của các bên tham gia giao dịch. Bao gồm giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, điều lệ, thông tin về cơ cấu sở hữu, nhóm công ty liên quan và người đại diện.
- Thứ hai, tài liệu về giao dịch. Bao gồm hợp đồng mua bán cổ phần, hợp đồng chuyển nhượng vốn, hợp đồng sáp nhập, hợp đồng hợp nhất, thỏa thuận liên doanh, bản ghi nhớ hoặc tài liệu thể hiện cấu trúc giao dịch.
- Thứ ba, báo cáo tài chính và số liệu kinh doanh. Đây là cơ sở để xác định doanh thu, tổng tài sản và sức mạnh thị trường của các bên.
- Thứ tư, thông tin về thị trường liên quan. Doanh nghiệp cần cung cấp mô tả sản phẩm, dịch vụ, khách hàng, đối thủ cạnh tranh, thị phần, khu vực địa lý và đặc điểm cạnh tranh trên thị trường.
- Thứ năm, phân tích tác động cạnh tranh. Nội dung này giúp cơ quan cạnh tranh đánh giá giao dịch có khả năng gây tác động hạn chế cạnh tranh đáng kể hay không.
Quy trình thông báo tập trung kinh tế tại Cạnh tranh Quốc gia
Quy trình thường gồm các bước chính sau:
Bước 1: Đánh giá giao dịch có thuộc diện tập trung kinh tế hay không
Trước tiên, doanh nghiệp cần xác định giao dịch là sáp nhập, hợp nhất, mua lại, liên doanh hay hình thức tập trung kinh tế khác. Đây là bước nền tảng để xác định có phải tiếp tục đánh giá ngưỡng thông báo hay không.
Bước 2: Kiểm tra ngưỡng thông báo
Doanh nghiệp cần đối chiếu số liệu tài sản, doanh thu, giá trị giao dịch và thị phần kết hợp với ngưỡng thông báo. Với giao dịch đa quốc gia, cần xác định phần doanh thu, tài sản hoặc ảnh hưởng tại Việt Nam.
Bước 3: Chuẩn bị hồ sơ thông báo
Các bên cần thu thập dữ liệu từ nhiều bộ phận như pháp chế, tài chính, kinh doanh, chiến lược, đầu tư và tư vấn M&A. Đây là bước dễ mất thời gian vì thông tin thị phần và thị trường liên quan thường không có sẵn.
Bước 4: Nộp hồ sơ tại Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia
Doanh nghiệp nộp hồ sơ tại Văn phòng Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia theo quy định. Trong thời hạn 07 ngày làm việc kể từ ngày tiếp nhận hồ sơ, Ủy ban có trách nhiệm thông báo bằng văn bản về tính đầy đủ, hợp lệ của hồ sơ.
Bước 5: Thẩm định sơ bộ
Trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày tiếp nhận hồ sơ đầy đủ, hợp lệ, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia thông báo kết quả thẩm định sơ bộ. Kết quả có thể là tập trung kinh tế được thực hiện hoặc phải thẩm định chính thức. Nếu hết thời hạn thẩm định sơ bộ mà không có phản hồi, giao dịch được xem xét theo cơ chế luật định; tuy nhiên doanh nghiệp vẫn cần thận trọng xác nhận tình trạng hồ sơ trước khi tiến hành.
Bước 6: Thẩm định chính thức nếu cần
Nếu giao dịch thuộc trường hợp phải thẩm định chính thức, thời hạn thẩm định tối đa là 90 ngày và có thể gia hạn tối đa 60 ngày. Sau giai đoạn này, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia có thể quyết định cho phép thực hiện, cho phép thực hiện có điều kiện hoặc cấm tập trung kinh tế.
Doanh nghiệp cần lưu ý gì khi chuẩn bị hồ sơ?
Điểm quan trọng nhất là doanh nghiệp không nên xem hồ sơ thông báo tập trung kinh tế như một bộ tài liệu hành chính đơn giản. Cơ quan cạnh tranh sẽ quan tâm đến bản chất giao dịch, thị trường liên quan, vị thế của các bên và khả năng tác động đến cạnh tranh.
Doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý khi xác định thị trường liên quan. Nếu xác định thị trường quá hẹp, thị phần kết hợp có thể cao hơn thực tế; nếu xác định quá rộng mà không có cơ sở, hồ sơ có thể bị yêu cầu giải trình. Việc mô tả thị trường cần có căn cứ về sản phẩm thay thế, khu vực địa lý, hành vi khách hàng, chuỗi cung ứng và dữ liệu ngành.
Doanh nghiệp không được thực hiện tập trung kinh tế trước khi hoàn tất thủ tục thông báo và nhận kết quả thẩm định theo quy định.
Ngoài ra, các bên cần thống nhất thông tin trong hồ sơ thông báo với hồ sơ M&A, hồ sơ đầu tư, công bố thông tin nội bộ và tài liệu gửi bên tài trợ vốn. Sự không nhất quán về giá trị giao dịch, cấu trúc sở hữu hoặc quyền kiểm soát có thể làm chậm quá trình thẩm định.
Rủi ro nếu không thực hiện thông báo đúng quy định
Rủi ro đầu tiên là giao dịch bị chậm hoặc không thể hoàn tất đúng kế hoạch. Trong nhiều thương vụ M&A, tiến độ closing phụ thuộc vào việc hoàn tất các điều kiện pháp lý. Nếu nghĩa vụ thông báo tập trung kinh tế bị phát hiện muộn, toàn bộ lịch trình có thể phải điều chỉnh.
Rủi ro thứ hai là bị xử lý vi phạm nếu thực hiện tập trung kinh tế khi chưa hoàn tất thủ tục cần thiết. Điều này có thể ảnh hưởng đến uy tín của doanh nghiệp, quan hệ với nhà đầu tư và khả năng tiếp tục các giao dịch sau.
Rủi ro thứ ba là giao dịch bị yêu cầu điều kiện khắc phục. Trong một số trường hợp, cơ quan cạnh tranh có thể cho phép tập trung kinh tế có điều kiện, chẳng hạn yêu cầu hạn chế hành vi, cam kết duy trì cạnh tranh, chuyển nhượng một phần tài sản hoặc thực hiện biện pháp giảm tác động hạn chế cạnh tranh.
Global Vietnam Lawyers hỗ trợ doanh nghiệp như thế nào?
Đối với doanh nghiệp đang triển khai mua bán và sáp nhập doanh nghiệp, việc có luật sư đồng hành sẽ giúp quy trình cạnh tranh được tích hợp đúng vào tổng thể giao dịch, tránh tình trạng thủ tục cạnh tranh trở thành điểm nghẽn khi các bên đã gần hoàn tất thương vụ.
Là công ty luật Việt Nam có kinh nghiệm trong lĩnh vực cạnh tranh, M&A, đầu tư, doanh nghiệp và giao dịch thương mại, công ty luật GV Lawyers có thể hỗ trợ khách hàng trong toàn bộ quá trình thực hiện thủ tục thông báo tập trung kinh tế tại Cạnh tranh Quốc gia.
Chúng tôi hỗ trợ đánh giá giao dịch có thuộc diện tập trung kinh tế hay không, rà soát ngưỡng thông báo, phân tích cấu trúc giao dịch, chuẩn bị hồ sơ, xây dựng lập luận về thị trường liên quan, làm việc với cơ quan có thẩm quyền và tư vấn xử lý các yêu cầu bổ sung, giải trình.
Đối với các giao dịch M&A, GV Lawyers cũng hỗ trợ khách hàng trong quy trình mua bán & sáp nhập doanh nghiệp, bao gồm thẩm định pháp lý, soạn thảo và đàm phán hợp đồng, điều kiện tiên quyết, thủ tục đầu tư, công bố thông tin, chuyển nhượng vốn, hậu kiểm và giải quyết tranh chấp phát sinh.
Việc chuẩn bị hồ sơ đúng, đánh giá ngưỡng thông báo chính xác và tích hợp thủ tục cạnh tranh vào tiến độ giao dịch sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro, bảo vệ kế hoạch closing và tuân thủ pháp luật cạnh tranh. Liên hệ ngay GV Lawyers để triển khai giao dịch M&A một cách chủ động, minh bạch và an toàn hơn.
