Trong các dự án xây dựng, thường xảy ra tranh chấp hợp đồng thầu phụ xây dựng khi các bên không thống nhất về phạm vi công việc, tiến độ, nghiệm thu, thanh toán, phát sinh khối lượng, chất lượng thi công hoặc trách nhiệm khi chủ đầu tư chậm thanh toán cho nhà thầu chính. Nếu không xử lý đúng cách, tranh chấp có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ dự án, dòng tiền, uy tín và khả năng tiếp tục tham gia các gói thầu khác.
Theo quy định của Luật Xây dựng 2014 (sửa đổi 2020), hợp đồng xây dựng phải quy định rõ quyền và nghĩa vụ của các bên, tiến độ, thanh toán và xử lý vi phạm – đây là cơ sở pháp lý quan trọng khi phát sinh tranh chấp hợp đồng thầu phụ xây dựng.
Là công ty luật Việt Nam có kinh nghiệm trong lĩnh vực xây dựng, hợp đồng thương mại và giải quyết tranh chấp, công ty luật GV Lawyers nhận thấy doanh nghiệp cần nhìn hợp đồng thầu phụ không chỉ là thỏa thuận thi công, mà là công cụ quản trị rủi ro pháp lý trong toàn bộ quá trình thực hiện dự án. Hãy cùng xem qua bài viết tham khảo dưới đây.
Vì sao tranh chấp hợp đồng thầu phụ xây dựng thường phát sinh?
Tranh chấp hợp đồng thầu phụ xây dựng thường phát sinh vì đặc thù của dự án xây dựng là có nhiều bên cùng tham gia, nhiều hạng mục phụ thuộc lẫn nhau và thường xuyên có thay đổi trong quá trình thi công. Một hạng mục chậm tiến độ có thể kéo theo nhiều hạng mục khác bị ảnh hưởng.
Bên cạnh đó, quan hệ giữa nhà thầu chính và nhà thầu phụ thường chịu tác động từ chủ đầu tư. Khi chủ đầu tư chậm phê duyệt hồ sơ, chậm thanh toán, thay đổi thiết kế hoặc yêu cầu điều chỉnh biện pháp thi công, nhà thầu chính có thể chuyển áp lực xuống nhà thầu phụ. Nếu hợp đồng không quy định rõ cơ chế xử lý, tranh chấp sẽ rất dễ xảy ra.
Một nguyên nhân khác là hợp đồng thầu phụ được soạn quá sơ sài. Nhiều bên chỉ thỏa thuận đơn giá, khối lượng và thời hạn thi công, nhưng không quy định đầy đủ về nghiệm thu, phát sinh, bảo hành, phạt chậm tiến độ, tạm dừng thi công, thanh toán khi chủ đầu tư chưa trả tiền hoặc trách nhiệm cung cấp mặt bằng, bản vẽ, vật tư.
Các dạng tranh chấp hợp đồng thầu phụ xây dựng thường gặp
1. Tranh chấp về phạm vi công việc
Đây là nhóm tranh chấp phổ biến. Nhà thầu chính cho rằng công việc phát sinh vẫn nằm trong phạm vi hợp đồng, còn nhà thầu phụ cho rằng đó là công việc ngoài hợp đồng và cần được thanh toán bổ sung.
Nguyên nhân thường đến từ mô tả công việc không rõ, bản vẽ thay đổi, hồ sơ kỹ thuật không đồng nhất hoặc phụ lục hợp đồng không cập nhật kịp thời. Để hạn chế rủi ro, hợp đồng cần quy định rõ phạm vi công việc, tài liệu được ưu tiên áp dụng, trình tự xác nhận phát sinh và thẩm quyền phê duyệt khối lượng ngoài hợp đồng.
2. Tranh chấp về tiến độ thi công
Nhà thầu phụ có thể bị phạt do chậm tiến độ, nhưng nhiều trường hợp việc chậm tiến độ xuất phát từ nguyên nhân không hoàn toàn thuộc lỗi của nhà thầu phụ, như chậm bàn giao mặt bằng, thay đổi thiết kế, thiếu vật tư do nhà thầu chính cung cấp hoặc chậm phê duyệt bản vẽ thi công.
Vì vậy, khi xảy ra tranh chấp tiến độ, cần xem xét nhật ký công trình, biên bản hiện trường, thư trao đổi, tiến độ được phê duyệt, nguyên nhân chậm trễ và thông báo của các bên trong quá trình thực hiện.
3. Tranh chấp về nghiệm thu và chất lượng
Trong nhiều dự án, nhà thầu phụ đã hoàn thành công việc nhưng không được nghiệm thu đúng hạn hoặc bị yêu cầu sửa chữa nhiều lần mà không có căn cứ kỹ thuật rõ ràng. Ngược lại, nhà thầu chính cũng có thể gặp rủi ro nếu nhà thầu phụ thi công không đạt tiêu chuẩn, không tuân thủ thiết kế hoặc không khắc phục lỗi.
Hợp đồng cần quy định rõ tiêu chuẩn nghiệm thu, hồ sơ nghiệm thu, thời hạn phản hồi, cơ chế nghiệm thu từng phần và hậu quả pháp lý nếu một bên chậm nghiệm thu hoặc từ chối nghiệm thu không có căn cứ.
4. Tranh chấp về thanh toán
Nghị định 37/2015/NĐ-CP quy định rõ nguyên tắc thanh toán trong hợp đồng xây dựng, bao gồm điều kiện thanh toán, hồ sơ thanh toán và thời hạn thanh toán – đây là căn cứ quan trọng khi phát sinh tranh chấp giữa nhà thầu chính và nhà thầu phụ.
Thanh toán là nguyên nhân chính trong nhiều tranh chấp hợp đồng thầu phụ xây dựng. Nhà thầu phụ thường yêu cầu thanh toán theo khối lượng đã hoàn thành, trong khi nhà thầu chính có thể viện dẫn lý do chủ đầu tư chưa thanh toán, hồ sơ chưa được duyệt hoặc khối lượng chưa được xác nhận.
Đây là điểm cần đặc biệt lưu ý khi soạn hợp đồng. Điều khoản “pay-when-paid” (thanh toán khi chủ đầu tư thanh toán) là một trong những nguyên nhân phổ biến dẫn đến tranh chấp hợp đồng thầu phụ xây dựng. Nếu không quy định rõ phạm vi áp dụng, thời hạn tối đa và cơ chế bảo vệ nhà thầu phụ, điều khoản này có thể khiến nhà thầu phụ chịu rủi ro dòng tiền kéo dài.
5. Tranh chấp về phát sinh khối lượng và điều chỉnh giá
Trong xây dựng, phát sinh khối lượng là tình huống rất thường gặp. Tuy nhiên, nếu nhà thầu phụ tự thực hiện công việc phát sinh mà không có lệnh thay đổi, biên bản xác nhận hoặc phê duyệt bằng văn bản, khả năng được thanh toán sẽ gặp nhiều rủi ro.
Ngược lại, nhà thầu chính cũng cần kiểm soát chặt phát sinh để tránh bị đội chi phí hoặc bị nhà thầu phụ yêu cầu thanh toán vượt ngoài ngân sách dự án.
6. Tranh chấp về bảo hành, bảo lãnh và giữ lại tiền
Nhiều hợp đồng thầu phụ có quy định giữ lại một phần giá trị thanh toán để bảo hành hoặc yêu cầu nhà thầu phụ cung cấp bảo lãnh thực hiện hợp đồng, bảo lãnh tạm ứng, bảo lãnh bảo hành. Tranh chấp có thể phát sinh khi nhà thầu chính không hoàn trả tiền giữ lại, gọi bảo lãnh không đúng căn cứ hoặc nhà thầu phụ không thực hiện nghĩa vụ bảo hành.
Các điều khoản này cần được quy định cụ thể về điều kiện gọi bảo lãnh, thời hạn bảo hành, thủ tục xác nhận lỗi, thời điểm hoàn trả tiền giữ lại và trách nhiệm khắc phục khiếm khuyết.
Cách giải quyết tranh chấp hợp đồng thầu phụ xây dựng
1. Rà soát hợp đồng và hồ sơ dự án
Bước đầu tiên là rà soát hợp đồng thầu phụ, phụ lục, hợp đồng chính, hồ sơ thiết kế, biên bản nghiệm thu, nhật ký công trình, hồ sơ thanh toán, email, công văn, biên bản họp và các tài liệu trao đổi. Đây là cơ sở để xác định quyền, nghĩa vụ và căn cứ yêu cầu của từng bên.
Trong các vụ việc giải quyết tranh chấp hợp đồng xây dựng, chứng cứ thực tế tại công trường có vai trò rất quan trọng. Bên có hồ sơ tốt hơn thường có lợi thế lớn hơn khi thương lượng hoặc đưa vụ việc ra trọng tài, tòa án.
2. Thương lượng và hòa giải
Trước khi khởi kiện, các bên nên ưu tiên thương lượng, đặc biệt khi dự án vẫn đang tiếp tục thi công. Tranh chấp kéo dài có thể làm gián đoạn công trình, phát sinh chi phí lưu kho, nhân công, thiết bị và ảnh hưởng quan hệ với chủ đầu tư.
Luật sư có thể hỗ trợ doanh nghiệp đánh giá điểm mạnh, điểm yếu của hồ sơ, chuẩn bị văn bản yêu cầu, tham gia đàm phán và đề xuất phương án thương lượng phù hợp với lợi ích thực tế.
3. Khởi kiện tại trọng tài hoặc tòa án
Nếu thương lượng không đạt kết quả, doanh nghiệp có thể xem xét khởi kiện theo cơ chế giải quyết tranh chấp đã thỏa thuận trong hợp đồng. Với các hợp đồng xây dựng có yếu tố thương mại, trọng tài thường được lựa chọn vì tính chuyên môn, bảo mật và linh hoạt. Tuy nhiên, nếu hợp đồng không có điều khoản trọng tài hợp lệ, tranh chấp thường được giải quyết tại tòa án có thẩm quyền.
Doanh nghiệp cần lưu ý thời hiệu khởi kiện, thẩm quyền giải quyết, điều khoản luật áp dụng, nghĩa vụ chứng minh thiệt hại và khả năng thi hành phán quyết hoặc bản án.
Phòng ngừa rủi ro trong hợp đồng xây dựng ngay từ đầu
Để hạn chế tranh chấp, doanh nghiệp cần chú trọng phòng ngừa rủi ro trong hợp đồng xây dựng ngay từ giai đoạn đàm phán và ký kết hợp đồng thầu phụ.
Trước hết, hợp đồng cần mô tả rõ phạm vi công việc, hồ sơ kỹ thuật, tiêu chuẩn nghiệm thu, tiến độ, đơn giá, phương thức thanh toán, cơ chế phát sinh, điều kiện tạm dừng thi công, bảo hành, bảo lãnh và trách nhiệm khi vi phạm.
Thứ hai, các bên cần quy định rõ mối quan hệ giữa hợp đồng chính và hợp đồng thầu phụ. Nếu nghĩa vụ của nhà thầu phụ phụ thuộc vào yêu cầu của chủ đầu tư hoặc tư vấn giám sát, nội dung này cần được thể hiện rõ trong hợp đồng.
Thứ ba, nhà thầu phụ nên yêu cầu cơ chế xác nhận bằng văn bản đối với mọi thay đổi. Không nên thi công phát sinh chỉ dựa trên chỉ đạo miệng tại công trường.
Thứ tư, nhà thầu chính cần thiết lập quy trình kiểm soát nhà thầu phụ, bao gồm phê duyệt biện pháp thi công, kiểm tra chất lượng, nghiệm thu từng giai đoạn, quản lý an toàn lao động và cập nhật tiến độ.
Thứ năm, cả hai bên nên lưu trữ đầy đủ chứng cứ trong quá trình thi công. Nhật ký công trình, biên bản họp, hình ảnh hiện trường, email xác nhận, phiếu yêu cầu sửa lỗi và hồ sơ nghiệm thu là những tài liệu rất quan trọng khi phát sinh tranh chấp.
Global Vietnam Lawyers – Đơn vị uy tín giải quyết tranh chấp hợp đồng thầu phụ xây dựng
Là công ty luật Việt Nam có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực tư vấn hợp đồng xây dựng, tranh chấp thương mại, dự án đầu tư, bất động sản, hạ tầng và tố tụng, công ty luật GV Lawyers có thể hỗ trợ doanh nghiệp trong các vấn đề liên quan đến tranh chấp hợp đồng thầu phụ xây dựng.
Chúng tôi tư vấn rà soát hợp đồng thầu phụ, hợp đồng tổng thầu, hồ sơ nghiệm thu, hồ sơ thanh toán, yêu cầu phát sinh khối lượng, yêu cầu bồi thường, phạt chậm tiến độ và nghĩa vụ bảo hành. GV Lawyers cũng hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình thương lượng, hòa giải, khởi kiện, phản tố và đại diện giải quyết tranh chấp tại trọng tài hoặc tòa án.
Khách hàng cần tư vấn về tranh chấp hợp đồng thầu phụ xây dựng hoặc giải quyết tranh chấp hợp đồng xây dựng, vui lòng liên hệ GV Lawyers:
TP.HCM – Trụ sở chính
Địa chỉ: Lầu 8, Tòa nhà Centec Tower, 72-74 Nguyễn Thị Minh Khai, Phường Xuân Hòa, TP. Hồ Chí Minh.
Hotline: +842836223555
Email: info@gvlawyers.com.vn
Hà Nội – Văn phòng
Địa chỉ: 10C1, Lầu 10, Tòa nhà CDC, 25 Lê Đại Hành, Phường Hai Bà Trưng, Hà Nội
Hotline: +842836223555
Email: info@gvlawyers.com.vn
