Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo đang tạo ra những thay đổi sâu rộng trong mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế, xã hội. Trước tốc độ phát triển nhanh và phạm vi tác động ngày càng lớn của công nghệ này, Việt Nam chính thức ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 (Luật AI 2025), đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong việc thiết lập khung pháp lý thống nhất, hiện đại và phù hợp với thông lệ quốc tế. Đây không chỉ là đạo luật điều chỉnh công nghệ, mà còn là nền tảng bảo vệ quyền con người, an ninh quốc gia và lợi ích công cộng trong kỷ nguyên số.
Bài viết dưới đây phân tích toàn diện những nội dung cốt lõi và điểm đáng chú ý nhất của Luật Trí tuệ nhân tạo 2025, giúp doanh nghiệp và tổ chức sớm thích ứng và tuân thủ hiệu quả.
Tổng quan về Luật Trí tuệ nhân tạo 2025
Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 bao quát toàn bộ vòng đời của AI, từ thiết kế, huấn luyện, kiểm thử, đưa ra thị trường đến quá trình triển khai và sử dụng trong hoạt động nghề nghiệp, thương mại, dịch vụ. Đạo luật xác lập quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lý của các chủ thể liên quan, đồng thời xây dựng cơ chế quản lý nhà nước thống nhất đối với AI.
Phạm vi điều chỉnh của Luật áp dụng cho tổ chức, cá nhân Việt Nam và cả tổ chức, cá nhân nước ngoài triển khai hoặc cung cấp hệ thống AI tại Việt Nam. Riêng các hoạt động AI phục vụ quốc phòng, an ninh và cơ yếu được loại trừ khỏi phạm vi điều chỉnh.
Lần đầu tiên hình thành khung định nghĩa pháp lý thống nhất về AI
Định nghĩa “trí tuệ nhân tạo” và hệ thống AI
Theo Luật Trí tuệ nhân tạo 2025, trí tuệ nhân tạo được hiểu là việc thực hiện bằng phương tiện điện tử các năng lực trí tuệ của con người như học tập, suy luận, nhận thức, phán đoán và hiểu ngôn ngữ tự nhiên. Cách tiếp cận này giúp phân biệt rõ AI với các phần mềm tự động thông thường.
Hệ thống trí tuệ nhân tạo là hệ thống dựa trên máy, được thiết kế để vận hành với các mức độ tự chủ khác nhau, có khả năng tự thích nghi sau khi triển khai và tạo ra đầu ra như dự đoán, nội dung, khuyến nghị hoặc quyết định ảnh hưởng đến môi trường vật lý hoặc môi trường số.
Phân định rõ vai trò pháp lý của các chủ thể
Luật lần đầu tiên phân biệt rạch ròi các chủ thể trong chuỗi giá trị AI:
- Nhà phát triển: kiểm soát phương pháp kỹ thuật, dữ liệu huấn luyện hoặc tham số mô hình.
- Nhà cung cấp: đưa hệ thống AI ra thị trường hoặc sử dụng dưới thương hiệu của mình.
- Bên triển khai: tổ chức, cá nhân sử dụng AI trong hoạt động nghề nghiệp, thương mại, dịch vụ.
- Người sử dụng và người bị ảnh hưởng: hai nhóm được Luật bảo vệ trực tiếp về quyền và lợi ích hợp pháp.
Việc xác định đúng vai trò có ý nghĩa quyết định trong phân bổ trách nhiệm pháp lý và nghĩa vụ tuân thủ.
Nguyên tắc phát triển và ứng dụng AI: Lấy con người làm trung tâm
Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 xác lập bốn nguyên tắc xuyên suốt, định hướng toàn bộ hệ sinh thái AI tại Việt Nam.
Thứ nhất, AI phải lấy con người làm trung tâm, bảo đảm quyền con người, quyền riêng tư, an ninh quốc gia và trật tự pháp luật. AI không được vận hành ngoài khuôn khổ pháp lý hay làm tổn hại giá trị nền tảng của xã hội.
Thứ hai, AI không thay thế thẩm quyền và trách nhiệm của con người. Con người luôn giữ quyền kiểm soát, giám sát và can thiệp vào các quyết định do AI tạo ra.
Thứ ba, bảo đảm công bằng, minh bạch và không thiên lệch. Các tổ chức triển khai AI phải có khả năng giải trình, phát hiện và ngăn ngừa phân biệt đối xử.
Thứ tư, khuyến khích phát triển AI xanh, tiết kiệm năng lượng và giảm tác động tiêu cực đến môi trường.
Danh mục các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động AI
Luật AI 2025 xây dựng một hàng rào pháp lý chặt chẽ đối với các hành vi có nguy cơ gây tổn hại xã hội. Luật nghiêm cấm:
- Lợi dụng hoặc chiếm đoạt hệ thống AI để xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
- Phát triển hoặc sử dụng AI nhằm lừa dối, thao túng nhận thức, đặc biệt thông qua deepfake.
- Khai thác điểm yếu của nhóm dễ tổn thương như trẻ em, người già, người khuyết tật.
- Thu thập, sử dụng dữ liệu huấn luyện AI trái pháp luật về dữ liệu cá nhân, sở hữu trí tuệ và an ninh mạng.
- Che giấu thông tin bắt buộc phải minh bạch hoặc vô hiệu hóa cơ chế kiểm soát của con người.
Thiết lập Cổng thông tin điện tử một cửa và Cơ sở dữ liệu quốc gia về AI
Một trong những điểm mới quan trọng của Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 là xây dựng hạ tầng quản lý tập trung.
Cổng thông tin điện tử một cửa về AI
Cổng thông tin đóng vai trò tiếp nhận đăng ký thử nghiệm có kiểm soát, thông báo phân loại rủi ro, báo cáo sự cố nghiêm trọng và công khai kết quả xử lý vi phạm. Đây là đầu mối giúp minh bạch hóa toàn bộ vòng đời quản lý AI.
Cơ sở dữ liệu quốc gia về hệ thống AI
Cơ sở dữ liệu này phục vụ giám sát, hậu kiểm và kết nối thông tin giữa các cơ quan quản lý, đồng thời vẫn bảo đảm bí mật nhà nước, bí mật kinh doanh và dữ liệu cá nhân.
Phân loại hệ thống AI theo 3 mức độ rủi ro
Luật AI 2025 áp dụng phương pháp quản lý dựa trên rủi ro, gồm:
- AI rủi ro cao: có khả năng gây thiệt hại nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe, quyền con người hoặc an ninh quốc gia.
- AI rủi ro trung bình: có nguy cơ gây nhầm lẫn hoặc thao túng hành vi, nhận thức người sử dụng.
- AI rủi ro thấp: công cụ hỗ trợ thông thường, phạm vi tác động hạn chế.
Việc phân loại quyết định mức độ nghĩa vụ pháp lý và cơ chế giám sát áp dụng cho từng hệ thống.
Nội dung AI bắt buộc gắn dấu hiệu nhận biết
Âm thanh, hình ảnh, video do AI tạo ra phải gắn dấu hiệu nhận biết ở định dạng máy đọc, giúp phân biệt với nội dung thật. Quy định này đóng vai trò then chốt trong phòng chống deepfake và bảo vệ niềm tin xã hội.
Với các nội dung mô phỏng con người hoặc sự kiện thật, nghĩa vụ minh bạch được đặt ở mức cao nhất. Ngay cả trong lĩnh vực nghệ thuật, điện ảnh, việc phân biệt nội dung AI vẫn phải được bảo đảm.
Cơ chế báo cáo và xử lý sự cố AI
Toàn bộ hoạt động báo cáo, xử lý sự cố AI được thực hiện thông qua Cổng thông tin điện tử một cửa. Nhà phát triển, nhà cung cấp và bên triển khai phải phối hợp chặt chẽ trong khắc phục, tạm dừng hoặc thu hồi hệ thống khi có nguy cơ gây thiệt hại nghiêm trọng.
Đánh giá sự phù hợp đối với AI rủi ro cao
Hệ thống AI rủi ro cao phải được đánh giá và chứng nhận sự phù hợp trước khi vận hành. Nghĩa vụ này bao gồm quản trị dữ liệu huấn luyện, lưu trữ hồ sơ kỹ thuật, nhật ký hoạt động và bảo đảm khả năng can thiệp của con người.
Ưu đãi mạnh mẽ cho doanh nghiệp AI
Luật AI 2025 dành mức ưu đãi cao nhất cho doanh nghiệp AI theo pháp luật về khoa học công nghệ, công nghệ cao và chuyển đổi số. Đặc biệt, Quỹ Phát triển Trí tuệ Nhân tạo Quốc gia được thành lập nhằm đầu tư hạ tầng, đào tạo nhân lực và hỗ trợ startup.
Hạ tầng AI quốc gia, trụ cột chiến lược
Hạ tầng AI quốc gia được xác định là hạ tầng chiến lược, do Nhà nước giữ vai trò điều phối. Các ứng dụng AI trong lĩnh vực thiết yếu phải triển khai trên hạ tầng này để bảo đảm an toàn và khả năng kiểm soát.
Lộ trình chuyển tiếp và hiệu lực thi hành
Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 có hiệu lực từ ngày 01/3/2026. Hệ thống AI hiện hữu phải hoàn thành nghĩa vụ tuân thủ trước 01/3/2027, riêng lĩnh vực y tế, giáo dục và tài chính được gia hạn đến 01/9/2027.
Doanh nghiệp cần làm gì để tuân thủ Luật AI 2025?
Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 đặt ra yêu cầu pháp lý phức tạp, đòi hỏi đánh giá rủi ro, rà soát quy trình và thiết lập cơ chế tuân thủ bài bản. Việc đồng hành cùng GLOBAL VIETNAM LAWYERS (GV LAWYERS) – công ty luật có kinh nghiệm trong lĩnh vực công nghệ và chuyển đổi số, giúp doanh nghiệp:
- Đánh giá mức độ rủi ro của hệ thống AI
- Xây dựng hồ sơ pháp lý và quy trình tuân thủ
- Tư vấn sandbox, chứng nhận và nghĩa vụ minh bạch
- Giảm thiểu rủi ro pháp lý trong quá trình triển khai AI
Với vai trò là công ty luật Việt Nam am hiểu sâu sắc pháp luật công nghệ, GV LAWYERS là đối tác tin cậy cho doanh nghiệp trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.
Thông tin liên hệ:
- Hotline: +84 28 3622 3555
- Email: info@gvlawyers.com.vn
