Khi Việt Nam tham gia nhiều FTA song phương và đa phương, việc hiểu đúng về chứng nhận xuất xứ hàng hóa CO trong FTA trở thành yêu cầu thiết thực đối với doanh nghiệp sản xuất, thương mại, logistics và xuất nhập khẩu.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp vẫn gặp vướng mắc khi xác định quy tắc xuất xứ, chuẩn bị hồ sơ C/O, chứng minh tỷ lệ nội địa hóa, lưu trữ chứng từ hoặc xử lý khi bị cơ quan hải quan nước nhập khẩu kiểm tra sau thông quan. Chỉ một sai sót trong C/O cũng có thể khiến lô hàng bị từ chối ưu đãi thuế, chậm thông quan, phát sinh chi phí hoặc bị nghi ngờ gian lận xuất xứ.
Với kinh nghiệm tư vấn cho doanh nghiệp trong lĩnh vực thương mại quốc tế, công ty luật Global Vietnam Lawyers (GV Lawyers) nhận thấy doanh nghiệp cần tiếp cận C/O không chỉ như một thủ tục chứng từ, mà là một phần quan trọng trong chiến lược tuân thủ pháp lý và quản trị rủi ro xuất nhập khẩu. Hãy cũng xem qua bài viết tham khảo dưới đây.
Chứng nhận xuất xứ hàng hóa CO trong FTA là gì?
C/O là viết tắt của Certificate of Origin, thường được hiểu là Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa. Đây là chứng từ xác nhận hàng hóa có xuất xứ tại một quốc gia, vùng lãnh thổ hoặc khu vực nhất định theo quy định về xuất xứ hàng hóa.
Trong các FTA, C/O có vai trò đặc biệt quan trọng vì đây là căn cứ để cơ quan hải quan nước nhập khẩu xem xét việc áp dụng thuế suất ưu đãi đặc biệt. Nói cách khác, hàng hóa muốn được hưởng ưu đãi thuế quan trong FTA không chỉ cần được xuất khẩu từ một nước thành viên, mà còn phải đáp ứng đúng quy tắc xuất xứ của hiệp định tương ứng.
Theo Nghị định 31/2018/NĐ-CP, văn bản quy định chi tiết Luật Quản lý ngoại thương về xuất xứ hàng hóa, quy định về xuất xứ hàng hóa được áp dụng đối với thương nhân và các tổ chức, cá nhân có hoạt động liên quan đến xuất xứ hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu.
Các loại C/O thường gặp trong FTA
Tùy từng hiệp định và thị trường xuất khẩu, doanh nghiệp có thể sử dụng các mẫu C/O khác nhau. Ví dụ, trong ASEAN có C/O mẫu D; trong các hiệp định khác có thể có mẫu E, AK, AJ, VJ, VC, EUR.1 hoặc các cơ chế chứng nhận xuất xứ riêng theo từng FTA.
Điểm quan trọng là không phải C/O nào cũng dùng được cho mọi thị trường. Mỗi FTA có bộ quy tắc xuất xứ, tiêu chí xuất xứ, mẫu chứng từ, ngôn ngữ khai báo và yêu cầu kiểm tra khác nhau. Doanh nghiệp cần xác định đúng hiệp định áp dụng cho lô hàng cụ thể trước khi chuẩn bị hồ sơ.
Ngoài hình thức C/O do cơ quan, tổ chức có thẩm quyền cấp, một số FTA còn có cơ chế tự chứng nhận xuất xứ. Bộ Công Thương đã ban hành Thông tư 40/2025/TT-BCT về việc cấp C/O và chấp thuận bằng văn bản cho thương nhân tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa xuất khẩu, có hiệu lực từ ngày 01/7/2025.
Điều kiện để hàng hóa được cấp C/O trong FTA
Để được cấp C/O ưu đãi trong FTA, hàng hóa phải đáp ứng quy tắc xuất xứ của hiệp định liên quan. Thông thường, hàng hóa có thể được xem xét xuất xứ theo một trong các nhóm tiêu chí như: hàng hóa có xuất xứ thuần túy, hàng hóa được sản xuất toàn bộ từ nguyên liệu có xuất xứ, hoặc hàng hóa sử dụng nguyên liệu không có xuất xứ nhưng đáp ứng tiêu chí chuyển đổi mã số hàng hóa, hàm lượng giá trị khu vực hoặc công đoạn gia công, chế biến cụ thể.
Với hàng hóa sản xuất từ nhiều nguồn nguyên liệu, việc xác định xuất xứ thường phức tạp hơn. Doanh nghiệp cần rà soát mã HS, nguồn gốc nguyên liệu, hóa đơn đầu vào, quy trình sản xuất, định mức tiêu hao, tỷ lệ giá trị nội địa và chứng từ từ nhà cung cấp. Nếu chỉ căn cứ vào nơi sản xuất cuối cùng mà không đối chiếu quy tắc xuất xứ, doanh nghiệp có thể khai sai xuất xứ.
Đối với từng FTA, Bộ Công Thương có thể ban hành thông tư riêng về quy tắc xuất xứ. Chẳng hạn, Bộ Công Thương đã ban hành Thông tư 14/2026/TT-BCT quy định quy tắc xuất xứ hàng hóa trong EVFTA, có hiệu lực từ ngày 10/5/2026.
Hồ sơ đề nghị cấp C/O trong FTA gồm những gì?
Tùy loại C/O, mặt hàng và quy định tại từng thời điểm, hồ sơ có thể có sự khác nhau. Tuy nhiên, về cơ bản, doanh nghiệp thường cần chuẩn bị các nhóm tài liệu sau:
Thứ nhất, đơn đề nghị cấp C/O. Đây là tài liệu thể hiện thông tin thương nhân, hàng hóa, thị trường xuất khẩu, mẫu C/O đề nghị cấp và cam kết của doanh nghiệp về tính chính xác của thông tin khai báo.
Thứ hai, mẫu C/O đã khai hoàn chỉnh. Mỗi hiệp định có mẫu C/O riêng nên doanh nghiệp cần khai đúng form, đúng ngôn ngữ, đúng tiêu chí xuất xứ và đúng thông tin hàng hóa.
Thứ ba, chứng từ xuất khẩu. Nhóm chứng từ này thường bao gồm tờ khai hải quan xuất khẩu, hóa đơn thương mại, vận tải đơn hoặc chứng từ vận tải tương đương, phiếu đóng gói và các chứng từ liên quan đến lô hàng.
Thứ tư, tài liệu chứng minh xuất xứ. Đây là phần quan trọng nhất, có thể gồm bảng kê khai chi tiết hàng hóa đạt tiêu chí xuất xứ, chứng từ nguyên liệu đầu vào, hóa đơn mua nguyên liệu, tờ khai nhập khẩu nguyên liệu, định mức sản xuất, quy trình sản xuất, bảng tính hàm lượng giá trị khu vực và xác nhận của nhà cung cấp nếu cần.
Theo Nghị định 31/2018/NĐ-CP, hồ sơ cấp C/O lần đầu, cho sản phẩm mới xuất khẩu lần đầu hoặc sản phẩm không cố định có yêu cầu về bảng kê khai chi tiết hàng hóa xuất khẩu đạt tiêu chí xuất xứ ưu đãi hoặc không ưu đãi theo mẫu.
Quy trình thực hiện chứng nhận xuất xứ hàng hóa C/O trong FTA
Về thực tiễn, doanh nghiệp nên triển khai theo các bước sau:
Bước 1: Xác định FTA và thị trường áp dụng
Doanh nghiệp cần xác định lô hàng xuất khẩu sang nước nào, nước đó có FTA nào với Việt Nam hoặc ASEAN, thuế suất ưu đãi theo hiệp định ra sao và đối tác nhập khẩu yêu cầu mẫu C/O nào.
Bước 2: Kiểm tra mã HS và quy tắc xuất xứ
Mã HS là cơ sở quan trọng để xác định quy tắc xuất xứ cụ thể. Nếu mã HS bị phân loại sai, toàn bộ việc xác định tiêu chí xuất xứ có thể bị sai theo. Doanh nghiệp nên kiểm tra mã HS tại cả nước xuất khẩu và nước nhập khẩu để hạn chế rủi ro khác biệt phân loại.
Bước 3: Rà soát nguyên liệu và quy trình sản xuất
Doanh nghiệp cần xác định nguyên liệu nào có xuất xứ, nguyên liệu nào không có xuất xứ, tỷ lệ giá trị nguyên liệu, công đoạn sản xuất tại Việt Nam và khả năng đáp ứng tiêu chí xuất xứ theo FTA.
Bước 4: Chuẩn bị hồ sơ đề nghị cấp C/O
Hồ sơ cần thống nhất giữa hợp đồng, hóa đơn, vận đơn, tờ khai hải quan, phiếu đóng gói, bảng tính xuất xứ và mẫu C/O. Các sai lệch về tên hàng, mã HS, số lượng, trọng lượng, trị giá hoặc tiêu chí xuất xứ có thể khiến hồ sơ bị yêu cầu sửa đổi.
Bước 5: Nộp hồ sơ và theo dõi kết quả
Doanh nghiệp nộp hồ sơ đến cơ quan, tổ chức cấp C/O có thẩm quyền hoặc thực hiện qua hệ thống điện tử theo quy định. Từ ngày 15/5/2026, Quyết định 771/QĐ-BCT sửa đổi, bổ sung các thủ tục cấp C/O đã nêu rõ căn cứ pháp lý, trình tự thực hiện, cách thức thực hiện, thành phần hồ sơ, biểu mẫu và đối tượng thực hiện thủ tục hành chính.
Bước 6: Lưu trữ hồ sơ và chuẩn bị cho kiểm tra sau cấp
Sau khi được cấp C/O, doanh nghiệp cần lưu trữ đầy đủ hồ sơ xuất xứ, chứng từ sản xuất, chứng từ nguyên liệu và tài liệu liên quan. Cơ quan có thẩm quyền có thể kiểm tra, xác minh xuất xứ trước hoặc sau khi cấp C/O; Nghị định 31/2018/NĐ-CP cũng quy định Bộ Công Thương hướng dẫn việc kiểm tra, xác minh xuất xứ hàng hóa xuất khẩu trước và sau khi cấp C/O.
Rủi ro thường gặp khi làm C/O trong FTA
1. Khai sai tiêu chí xuất xứ
Đây là rủi ro rất phổ biến. Doanh nghiệp có thể nhầm giữa tiêu chí chuyển đổi mã số hàng hóa, hàm lượng giá trị khu vực và tiêu chí công đoạn gia công cụ thể. Nếu chọn sai tiêu chí, C/O có thể bị từ chối hoặc bị nghi ngờ khi kiểm tra sau thông quan.
2. Nhầm mẫu C/O hoặc áp dụng sai FTA
Một hàng hóa có thể xuất khẩu sang thị trường có nhiều FTA cùng tồn tại. Nếu doanh nghiệp chọn sai mẫu C/O hoặc không đối chiếu điều kiện của từng hiệp định, hàng hóa có thể không được hưởng ưu đãi như dự kiến.
3. Hồ sơ chứng minh xuất xứ không đầy đủ
Nhiều doanh nghiệp chỉ tập trung vào chứng từ xuất khẩu mà chưa chuẩn bị đủ chứng từ nguyên liệu, quy trình sản xuất, định mức tiêu hao hoặc xác nhận của nhà cung cấp. Khi bị yêu cầu giải trình, doanh nghiệp không có đủ căn cứ để chứng minh xuất xứ.
4. Sai lệch thông tin giữa các chứng từ
Các lỗi như sai tên hàng, sai mã HS, sai trọng lượng, sai trị giá, sai số hóa đơn, sai ngày vận đơn hoặc sai thông tin người xuất khẩu, người nhập khẩu đều có thể ảnh hưởng đến việc chấp nhận C/O.
5. Rủi ro gian lận xuất xứ và chuyển tải bất hợp pháp
Một số doanh nghiệp có thể vô tình hoặc cố ý tham gia vào các giao dịch có dấu hiệu mượn xuất xứ, gia công đơn giản, thay nhãn hoặc chuyển tải qua Việt Nam để hưởng ưu đãi FTA. Nghị định 31/2018/NĐ-CP cho phép cơ quan có thẩm quyền áp dụng biện pháp nhằm ngăn chặn chuyển tải bất hợp pháp, chống gian lận xuất xứ và bảo vệ uy tín hàng hóa xuất khẩu Việt Nam.
6. Không quản trị rủi ro từ nhà cung cấp
Nếu nguyên liệu đầu vào do nhà cung cấp khai sai xuất xứ, doanh nghiệp xuất khẩu vẫn có thể bị ảnh hưởng khi C/O bị kiểm tra. Vì vậy, doanh nghiệp cần có cơ chế yêu cầu nhà cung cấp cung cấp chứng từ xuất xứ, cam kết tính chính xác và chịu trách nhiệm nếu thông tin sai.
Doanh nghiệp cần làm gì để hạn chế rủi ro C/O?
Trước hết, doanh nghiệp nên xây dựng quy trình nội bộ về quản lý xuất xứ hàng hóa. Quy trình này cần phân định rõ trách nhiệm giữa bộ phận mua hàng, sản xuất, xuất nhập khẩu, kế toán, logistics và pháp chế.
Thứ hai, doanh nghiệp nên lập hồ sơ xuất xứ cho từng nhóm sản phẩm, bao gồm mã HS, quy tắc xuất xứ áp dụng, công thức tính, định mức nguyên liệu, quy trình sản xuất, danh sách nhà cung cấp và chứng từ chứng minh.
Thứ ba, cần rà soát hợp đồng với nhà cung cấp nguyên liệu, đặc biệt là điều khoản về cung cấp chứng từ xuất xứ, cam kết tuân thủ và bồi thường nếu thông tin xuất xứ không chính xác.
Thứ tư, doanh nghiệp nên đào tạo nhân sự phụ trách C/O, logistics và xuất nhập khẩu để nhận diện các lỗi thường gặp. Đây là cách giảm rủi ro thực tế hơn so với việc chỉ xử lý khi hồ sơ đã bị từ chối.
Thứ năm, với các lô hàng giá trị lớn, hàng xuất sang thị trường có rủi ro kiểm tra cao hoặc mặt hàng dễ bị điều tra phòng vệ thương mại, doanh nghiệp nên tham vấn luật sư hoặc chuyên gia xuất xứ trước khi nộp hồ sơ.
Có thể thấy, chứng nhận xuất xứ hàng hóa C/O trong FTA là công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp tận dụng ưu đãi thuế quan, giảm chi phí xuất nhập khẩu và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Tuy nhiên, đây cũng là nhóm thủ tục có nhiều yêu cầu kỹ thuật về mã HS, quy tắc xuất xứ, chứng từ nguyên liệu, quy trình sản xuất và lưu trữ hồ sơ sau cấp.
Để hạn chế rủi ro, doanh nghiệp cần xác định đúng FTA áp dụng, đúng mã HS, đúng tiêu chí xuất xứ và chuẩn bị đầy đủ tài liệu chứng minh trước khi đề nghị cấp C/O. Với các giao dịch phức tạp, lô hàng có giá trị lớn hoặc thị trường nhập khẩu có yêu cầu kiểm tra chặt chẽ, việc có luật sư đồng hành sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong tuân thủ, bảo vệ quyền lợi và xử lý kịp thời các vướng mắc phát sinh.
Nếu doanh nghiệp của bạn đang cần tư vấn về chứng nhận xuất xứ hàng hóa C/O trong FTA, rà soát hồ sơ xuất nhập khẩu hoặc xây dựng quy trình tuân thủ pháp lý nội bộ, GV Lawyers sẵn sàng hỗ trợ với giải pháp thực tế, chuyên sâu và phù hợp với từng mô hình kinh doanh.
Liên hệ với chúng tôi để được tư vấn và đồng hành trong quá trình kiểm soát rủi ro pháp lý, tối ưu lợi ích thuế quan và phát triển hoạt động thương mại quốc tế một cách bền vững.
