Mua bán điện trực tiếp DPPA là cơ chế cho phép đơn vị phát điện năng lượng tái tạo bán điện cho khách hàng sử dụng điện lớn, không qua kênh bán lẻ thông thường của ngành điện. Giao dịch được thực hiện theo hai cách: qua lưới điện kết nối riêng hoặc qua lưới điện quốc gia. Khung pháp lý hiện hành là Nghị định 57/2025/NĐ-CP, được sửa đổi bởi Nghị định 243/2026/NĐ-CP ngày 26/06/2026.
Bài viết của Global Vietnam Lawyers (GV Lawyers) làm rõ điều kiện của hai bên, các loại hợp đồng, trình tự thực hiện và rủi ro pháp lý. Bức tranh pháp lý tổng thể của dự án được phân tích riêng tại bài pháp lý dự án năng lượng tái tạo.
Mua Bán Điện Trực Tiếp DPPA Là Gì?
DPPA là viết tắt của Direct Power Purchase Agreement. Văn bản pháp luật Việt Nam gọi đây là cơ chế mua bán điện trực tiếp giữa đơn vị phát điện năng lượng tái tạo và khách hàng sử dụng điện lớn. Khác với hợp đồng mua bán điện thông thường, bên mua chọn một nguồn tái tạo cụ thể và thỏa thuận điều kiện thương mại trực tiếp với nguồn đó.
Cơ chế này nằm trong nhiều lớp văn bản:
- Luật Điện lực số 61/2024/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/02/2025;
- Nghị định 57/2025/NĐ-CP ngày 03/03/2025, thay thế Nghị định 80/2024/NĐ-CP;
- Nghị quyết 253/2025/QH15 ngày 11/12/2025 về cơ chế phát triển năng lượng giai đoạn 2026–2030;
- Nghị định 243/2026/NĐ-CP ngày 26/06/2026, sửa đổi Nghị định 57/2025/NĐ-CP và Nghị định 58/2025/NĐ-CP;
- Thông tư 29/2026/TT-BCT ngày 02/06/2026 về vận hành thị trường bán buôn điện cạnh tranh.
Quy định chung về hợp đồng mua bán điện đã có tại bài Nghị định 18/2025 về hoạt động mua bán điện. Bài này chỉ bàn về cơ chế DPPA.
Hai Mô Hình: Đường Dây Riêng Và Lưới Điện Quốc Gia
Nghị định 57/2025/NĐ-CP giữ hai mô hình. Bảng dưới đây so sánh các điểm khác biệt chính.
| Tiêu chí | Qua lưới điện kết nối riêng | Qua lưới điện quốc gia |
|---|---|---|
| Bản chất | Mua bán và giao nhận điện trực tiếp qua đường dây riêng | Nguồn bán toàn bộ điện trên thị trường giao ngay, hai bên ký hợp đồng kỳ hạn để bù chênh lệch giá |
| Bên mua | Khách hàng sử dụng điện lớn, đơn vị bán lẻ điện trong khu, cụm công nghiệp | Khách hàng sử dụng điện lớn (sản xuất, trung tâm dữ liệu, trạm sạc xe điện), đơn vị bán lẻ điện trong khu, cụm |
| Ngưỡng sản lượng | Do Bộ Công Thương quy định, thấp hơn nhiều mô hình lưới quốc gia | 200.000 kWh/tháng |
| Giá | Hai bên thỏa thuận | Giá hợp đồng kỳ hạn do hai bên thỏa thuận, tiền điện thực tế tính theo thị trường |
Nghị định 243/2026/NĐ-CP mở rộng nhóm tham gia. Đơn vị bán lẻ điện được cấp phép trong khu công nghiệp, khu kinh tế, cụm công nghiệp và khu công nghệ cao có thể làm bên mua hoặc bên phát điện. Khu đô thị và khu thương mại tự do không thuộc nhóm này.
Với mô hình lưới quốc gia, điện của nguồn tái tạo hòa vào lưới chung. Quan hệ giữa hai bên chủ yếu là quan hệ tài chính, tính theo chênh lệch giữa giá cam kết và giá thị trường. Vì vậy, rủi ro biến động giá nằm ngay trong cấu trúc hợp đồng.
Điều Kiện Đối Với Bên Bán Và Bên Mua
Bên bán là đơn vị phát điện năng lượng tái tạo. Theo phân tích của giới tư vấn về Nghị định 57/2025/NĐ-CP, mô hình lưới quốc gia áp dụng cho điện mặt trời, điện gió và sinh khối từ 10 MW trở lên. Nguồn phải tham gia thị trường bán buôn điện cạnh tranh. Mô hình đường dây riêng mở rộng hơn cho nhiều loại nguồn tái tạo.
Ngoài loại nguồn, bên bán cần hoàn thiện các điều kiện nền của dự án:
- Dự án phù hợp quy hoạch phát triển điện lực, xem thêm bài Quy hoạch điện VIII điều chỉnh;
- Giấy phép hoạt động điện lực, trừ trường hợp được miễn theo Luật Điện lực;
- Thủ tục môi trường, đất đai, đấu nối và hệ thống đo đếm đạt yêu cầu.
Bên mua phải là khách hàng sử dụng điện lớn. Ngưỡng sản lượng do Bộ trưởng Bộ Công Thương quy định theo từng thời kỳ, không nằm trong nghị định. Khách hàng đã mua điện từ 12 tháng trở lên cần có sản lượng bình quân tháng đạt ngưỡng. Khách hàng dưới 12 tháng đăng ký sản lượng dự kiến.
Điện mặt trời mái nhà có quy tắc riêng. Theo Nghị định 243/2026/NĐ-CP, tỷ lệ điện dư được bán cho điện lực tăng từ 20% lên tối đa 50% sản lượng phát. Nguồn mái nhà đầu tư để bán trực tiếp cho khách hàng lớn không phải đăng ký phát triển nguồn mái nhà. Chính sách nền của nhóm này có tại bài cơ chế khuyến khích điện mặt trời mái nhà.
Hợp Đồng Và Cơ Chế Giá Trong DPPA
Mỗi mô hình dùng một bộ hợp đồng khác nhau. Với đường dây riêng, hai bên ký một hợp đồng mua bán điện và tự thỏa thuận điều khoản. Với lưới quốc gia, cấu trúc thường gồm ba lớp:
- Nguồn tái tạo bán toàn bộ sản lượng trên thị trường giao ngay;
- Hợp đồng kỳ hạn giữa nguồn tái tạo và khách hàng, thanh toán theo chênh lệch;
- Hợp đồng mua điện giữa khách hàng và Tổng công ty Điện lực hoặc Công ty Điện lực, để cấp phần điện còn lại.
Nghị định 57/2025/NĐ-CP đưa hợp đồng mẫu vào phụ lục, các bên được bổ sung điều khoản nếu không trái quy định. Về giá, Nghị quyết 253/2025/QH15 và Nghị định 243/2026/NĐ-CP đã gỡ trần giá đối với giao dịch qua đường dây riêng. Điện dư phát lên lưới quốc gia vẫn bị giới hạn bởi khung giá của Bộ Công Thương.
Khi thẩm định hợp đồng mua bán điện trực tiếp DPPA, doanh nghiệp nên kiểm tra các nhóm điều khoản sau:
- Sản lượng cam kết, tỷ lệ dung sai và cơ chế bù trừ khi thiếu hoặc thừa điện;
- Công thức giá, điều chỉnh giá và xử lý khi giá thị trường biến động mạnh;
- Thời hạn, gia hạn và quyền chấm dứt;
- Đo đếm, đối soát, thanh toán và bảo đảm tài chính;
- Phân bổ rủi ro khi cắt giảm công suất hoặc bất khả kháng;
- Thay đổi pháp luật và giải quyết tranh chấp.
Thủ Tục Tham Gia DPPA Theo Từng Bước
Trình tự cụ thể phụ thuộc mô hình, loại nguồn và đơn vị vận hành liên quan. Lộ trình thực hành dưới đây giúp doanh nghiệp hình dung các bước chính:
- Xác định mô hình, đối chiếu tư cách bên mua và loại nguồn với văn bản hiện hành;
- Rà soát điều kiện dự án: quy hoạch, giấy phép, môi trường, đấu nối và đo đếm;
- Đàm phán và ký hợp đồng theo mô hình đã chọn;
- Nộp hồ sơ đăng ký tham gia cho đơn vị có thẩm quyền, theo hướng dẫn hiện hành;
- Lắp đặt, nghiệm thu thiết bị đo đếm và thiết bị bảo đảm an toàn lưới;
- Vận hành, đối soát hằng tháng và báo cáo định kỳ theo yêu cầu.
Nghị định 243/2026/NĐ-CP rút gọn quy trình tham gia mô hình lưới quốc gia từ bảy bước xuống ba bước, với một lần nộp hồ sơ đầy đủ. Hồ sơ đã được tiếp nhận trước ngày 26/06/2026 áp dụng quy định chuyển tiếp.
Rủi Ro Pháp Lý Khi Ký Hợp Đồng DPPA
- Chính sách thay đổi nhanh. Trong khoảng hai năm, cơ chế đã qua Nghị định 80/2024/NĐ-CP, Nghị định 57/2025/NĐ-CP và Nghị định 243/2026/NĐ-CP. Hợp đồng cần điều khoản xử lý khi pháp luật đổi;
- Ngưỡng của bên mua. Khách hàng phải duy trì sản lượng tối thiểu. Nếu sản lượng giảm, quyền tham gia có thể bị ảnh hưởng;
- Giá thị trường. Trong mô hình lưới quốc gia, chênh lệch giá có thể đảo chiều giữa hai bên;
- Rủi ro dự án. Nguồn điện thiếu quy hoạch, giấy phép hoặc đấu nối sẽ không giao điện đúng cam kết;
- Chồng lấn sản lượng. Phần điện còn lại vẫn mua theo hợp đồng với điện lực, nên cần đối chiếu để tránh trùng hoặc hụt sản lượng.
Soát xét sớm cấu trúc mua bán điện trực tiếp DPPA giúp tránh phải đàm phán lại khi văn bản hướng dẫn thay đổi.
Cơ Sở Pháp Lý
- Luật Điện lực số 61/2024/QH15 ngày 30/11/2024, có hiệu lực từ ngày 01/02/2025;
- Nghị định 57/2025/NĐ-CP ngày 03/03/2025 về cơ chế mua bán điện trực tiếp, có hiệu lực từ ngày 03/03/2025, thay thế Nghị định 80/2024/NĐ-CP;
- Nghị định 243/2026/NĐ-CP ngày 26/06/2026 sửa đổi, bổ sung Nghị định 57/2025/NĐ-CP và Nghị định 58/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 26/06/2026;
- Nghị quyết 253/2025/QH15 ngày 11/12/2025 của Quốc hội, có hiệu lực từ ngày 01/03/2026;
- Thông tư 29/2026/TT-BCT ngày 02/06/2026 của Bộ Công Thương quy định vận hành thị trường bán buôn điện cạnh tranh;
- Quyết định 768/QĐ-TTg ngày 15/04/2025 phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch điện VIII.
Câu Hỏi Thường Gặp
Mua bán điện trực tiếp DPPA áp dụng cho đối tượng nào?
Bên bán là đơn vị phát điện năng lượng tái tạo. Bên mua là khách hàng sử dụng điện lớn, gồm cơ sở sản xuất, trung tâm dữ liệu và đơn vị kinh doanh trạm sạc xe điện. Từ ngày 26/06/2026, đơn vị bán lẻ điện trong khu, cụm công nghiệp cũng được tham gia.
Doanh nghiệp dùng ít điện có tham gia DPPA được không?
Chỉ khi đạt ngưỡng sản lượng do Bộ Công Thương quy định. Ngưỡng của mô hình lưới quốc gia là 200.000 kWh/tháng. Mô hình đường dây riêng có ngưỡng thấp hơn nhiều. Doanh nghiệp cần đối chiếu thông tư đang hiệu lực trước khi đàm phán.
DPPA qua đường dây riêng khác DPPA qua lưới điện quốc gia thế nào?
Đường dây riêng là giao nhận điện trực tiếp giữa hai bên qua lưới kết nối riêng. Lưới quốc gia là mô hình tài chính: nguồn bán điện trên thị trường giao ngay, khách hàng ký hợp đồng kỳ hạn với nguồn và hợp đồng mua điện với điện lực.
Điện mặt trời mái nhà có bán trực tiếp cho khách hàng lớn được không?
Được. Nguồn mái nhà có thể bán trực tiếp cho khách hàng lớn qua đường dây riêng. Phần điện dư bán cho điện lực được nâng từ 20% lên tối đa 50% sản lượng theo Nghị định 243/2026/NĐ-CP.
Dịch Vụ Tư Vấn DPPA Tại GV Lawyers
GV Lawyers hỗ trợ nhà đầu tư và doanh nghiệp sử dụng điện chọn mô hình phù hợp, rà soát điều kiện dự án, soạn và đàm phán hợp đồng. Dịch vụ nằm trong nhóm tư vấn pháp lý thường xuyên, giúp doanh nghiệp theo kịp thay đổi chính sách của ngành điện.
Nếu doanh nghiệp của bạn đang cân nhắc ký hợp đồng mua bán điện trực tiếp, hãy liên hệ với GV Lawyers. Chúng tôi sẽ rà soát điều kiện, rủi ro và đề xuất cấu trúc hợp đồng trước khi các bên cam kết.
Bài viết mang tính chất tham khảo pháp lý chung, không thay thế cho ý kiến tư vấn cụ thể của luật sư đối với từng trường hợp. Liên hệ GV Lawyers để được tư vấn chi tiết.
