Khi ly hôn, cổ phần hoặc phần vốn góp do vợ hoặc chồng đứng tên tại doanh nghiệp có thể trở thành đối tượng phân chia nếu được xác định là tài sản chung. Tuy nhiên, việc phân chia không chỉ phụ thuộc vào giá trị tài sản mà còn liên quan đến loại hình doanh nghiệp, quyền của các cổ đông hoặc thành viên khác và khả năng duy trì hoạt động kinh doanh.
Khi Nào Cổ Phần, Phần Vốn Góp Là Tài Sản Chung?
Theo Luật Hôn nhân và Gia đình, tài sản được hình thành trong thời kỳ hôn nhân từ thu nhập hợp pháp và các nguồn tài sản chung khác về nguyên tắc là tài sản chung của vợ chồng.
Do đó, cổ phần hoặc phần vốn góp được mua, nhận chuyển nhượng hoặc hình thành từ tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân có thể được xác định là tài sản chung, ngay cả khi chỉ một người đứng tên trên hồ sơ doanh nghiệp.
Ngược lại, cổ phần hoặc phần vốn góp có trước khi kết hôn, hoặc được thừa kế, tặng cho riêng, về nguyên tắc có thể là tài sản riêng. Việc xác định tài sản chung hay riêng phải căn cứ vào nguồn gốc hình thành, thỏa thuận về chế độ tài sản và chứng cứ của các bên.
Trường hợp vợ chồng có thỏa thuận về chế độ tài sản, nội dung thỏa thuận hợp pháp sẽ là cơ sở quan trọng để xác định quyền sở hữu đối với cổ phần, phần vốn góp.
Nguyên Tắc Phân Chia Cổ Phần, Phần Vốn Góp Khi Ly Hôn
Vợ chồng được ưu tiên tự thỏa thuận về việc phân chia tài sản. Nếu không thỏa thuận được, Tòa án sẽ giải quyết theo quy định pháp luật.
Tài sản chung về nguyên tắc được chia đôi, nhưng Tòa án có thể xem xét hoàn cảnh của gia đình, công sức đóng góp của mỗi bên, lợi ích chính đáng của mỗi bên trong sản xuất, kinh doanh và các yếu tố khác theo quy định pháp luật.
Đối với cổ phần hoặc phần vốn góp, một số phương án thường được xem xét gồm:
- Chia bằng cổ phần hoặc phần vốn góp: mỗi bên nhận một phần tương ứng nếu phù hợp với loại hình doanh nghiệp, Điều lệ và quy định về chuyển nhượng, đăng ký thay đổi cổ đông hoặc thành viên.
- Một bên nhận tài sản và thanh toán cho bên còn lại: một bên tiếp tục nắm giữ cổ phần hoặc phần vốn góp và thanh toán cho bên kia phần giá trị được hưởng.
- Định giá và phân chia bằng tài sản khác: giá trị cổ phần hoặc phần vốn góp được xác định để làm cơ sở cân đối với các tài sản chung khác.
Trong nhiều trường hợp, phương án một bên tiếp tục nắm giữ phần vốn và thanh toán lại giá trị cho bên kia có thể giúp hạn chế ảnh hưởng đến hoạt động và cơ cấu quản trị doanh nghiệp.
Những Khó Khăn Khi Phân Chia Tài Sản Là Cổ Phần, Phần Vốn Góp
Định Giá Doanh Nghiệp
Việc xác định giá trị cổ phần hoặc phần vốn góp có thể phức tạp do giá trị doanh nghiệp không chỉ bao gồm tài sản hữu hình mà còn có thương hiệu, khách hàng, hợp đồng, tài sản trí tuệ và triển vọng kinh doanh.
Quyền Của Cổ Đông, Thành Viên Khác
Việc phân chia phải tách biệt với quyền và lợi ích hợp pháp của các cổ đông, thành viên khác. Đặc biệt, công ty cổ phần và công ty trách nhiệm hữu hạn có những quy định khác nhau về chuyển nhượng cổ phần, phần vốn góp và đăng ký thay đổi thành viên, cổ đông.
Ảnh Hưởng Đến Hoạt Động Doanh Nghiệp
Nếu một bên đang trực tiếp điều hành doanh nghiệp, việc thay đổi cơ cấu sở hữu hoặc quản trị có thể ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh, quan hệ với đối tác, ngân hàng và người lao động.
Đáng lưu ý, tài sản của doanh nghiệp không phải là tài sản để phân chia giữa vợ và chồng. Đối tượng được xem xét phân chia là cổ phần hoặc phần vốn góp thuộc quyền tài sản của vợ hoặc chồng theo quy định pháp luật.
Giải Pháp Phòng Ngừa Tranh Chấp
Để hạn chế tranh chấp, vợ chồng có thể cân nhắc xác lập thỏa thuận về chế độ tài sản trước hoặc trong thời kỳ hôn nhân, trong đó xác định rõ việc quản lý và sở hữu cổ phần, phần vốn góp.
Đối với doanh nghiệp có nhiều cổ đông hoặc thành viên, cần rà soát Điều lệ và các thỏa thuận liên quan đến chuyển nhượng cổ phần, phần vốn góp, quyền ưu tiên mua và cơ chế quản trị. Tuy nhiên, các quy định này không thay thế thỏa thuận về chế độ tài sản của vợ chồng hoặc quyết định của Tòa án về phân chia tài sản khi ly hôn.
Khi tranh chấp đã phát sinh, việc xác định nguồn gốc tài sản, thu thập chứng cứ và định giá phần vốn góp ngay từ đầu có ý nghĩa quan trọng đối với việc bảo vệ quyền lợi của mỗi bên và hạn chế ảnh hưởng đến hoạt động doanh nghiệp.
Câu Hỏi Thường Gặp
Cổ phần chỉ đứng tên vợ hoặc chồng có chắc chắn là tài sản riêng không?
Không. Việc đứng tên trên hồ sơ cổ đông hoặc thành viên không phải là căn cứ duy nhất để xác định tài sản chung hay riêng. Cần xem xét nguồn gốc hình thành, thời điểm hình thành, thỏa thuận tài sản và các chứng cứ liên quan.
Cổ phần, phần vốn góp có bắt buộc phải chia đôi khi ly hôn không?
Không nhất thiết chia theo tỷ lệ 50/50 về mặt hiện vật. Tài sản chung về nguyên tắc được chia đôi nhưng Tòa án xem xét các yếu tố luật định. Các bên cũng có thể thỏa thuận một bên nhận cổ phần hoặc phần vốn góp và thanh toán lại giá trị cho bên kia.
Doanh nghiệp có phải dừng hoạt động khi vợ chồng ly hôn không?
Không. Việc ly hôn về nguyên tắc không làm chấm dứt hoạt động của doanh nghiệp. Việc phân chia cổ phần hoặc phần vốn góp được xử lý riêng theo pháp luật về hôn nhân gia đình và pháp luật doanh nghiệp.
Có thể thỏa thuận về cổ phần, phần vốn góp sau khi đã kết hôn không?
Có. Vợ chồng có thể xác lập hoặc sửa đổi thỏa thuận về chế độ tài sản trong thời kỳ hôn nhân nếu đáp ứng điều kiện về nội dung và hình thức theo pháp luật.
Bài viết mang tính chất tham khảo pháp lý chung, không thay thế cho ý kiến tư vấn cụ thể của luật sư đối với từng trường hợp. Liên hệ GV Lawyers để được tư vấn chi tiết.
